Ze hebben de positie, de ervaring en de capaciteiten. Een toch twijfelen veel vrouwelijke professionals aan zichzelf. Leiderschapscoach Julia Wouters noemt het geen persoonlijk tekort, maar een systeemprobleem. In haar nieuwe boek Staan en opvallen laat ze zien hoe je dat systeem herkent en er strategisch mee omgaat.
- Onzekerheid bij vrouwen op het werk is vaak een reactie op het systeem, niet op gebrek aan kunnen.
- Dubbele standaarden kleuren feedback en beoordeling.
- Tactiek: ondertitelen (je positie/rol expliciet maken) en vage feedback ontmantelen.
- Julia Wouters deelt 5 adviezen om als vrouw strategisch zichtbaar te zijn
Staan en opvallen is het tweede boek van Julia Wouters (58), politicoloog en afgestudeerd op vrouwenstudies. Het eerste, De zijkant van de macht uit 2018, ging over vrouwen in de politiek en was mede gebaseerd op haar ervaring als politiek adviseur van PvdA’er Lodewijk Asscher. Ze beschreef daarin dat vrouwen, ondanks emancipatie en gelijke rechten, in de politiek structureel ondervertegenwoordigd zijn in machtsposities. Ze bevinden zich vaak aan de zijkant: wel aanwezig, maar minder invloedrijk.
Van politiek adviseur naar leiderschapscoach
Na het boek klopten vrouwelijke leiders regelmatig bij Wouters aan voor advies. Ze stopte als politiek adviseur en werd coach. ‘Het waren mensen in hoge posities, zoals voorzitters van landelijke adviescommissies, fractievoorzitters en wethouders. Ze hadden hun positie bereikt op basis van hun capaciteiten en waren toch onzeker. Ze ervoeren dat hun autoriteit niet werd geaccepteerd en zochten de verklaring daarvoor bij zichzelf. Vrouwen zijn over het algemeen kritischer op zichzelf dan mannen en hun strijd is vaak heel eenzaam. Daarom besloot ik mijn adviezen en ervaringen als coach op te schrijven voor alle vrouwen die zich staande moeten houden op hun werk en in de samenleving.’
Impostersyndroom: niet ‘jouw probleem’, maar een patroon
Naast een analyse van macht en ongelijkheid is Staan en opvallen een oproep aan vrouwen om bewust, stevig en solidair positie in te nemen. Wouters onderbouwt haar bevindingen met wetenschappelijk onderzoek. De kernboodschap is dat problemen die aan vrouwen worden toegeschreven het gevolg zijn van hardnekkige systemen. De oplossing ligt niet in het ‘repareren’ van vrouwen, maar in het doorzien en veranderen van die systemen.
Het impostersyndroom is geen probleem van individuele vrouwen.
Neem het impostersyndroom: het gevoel dat veel vrouwen hebben dat hun successen niet verdiend zijn en dat ze vroeg of laat door de mand vallen. Wouters: ‘Dat is geen psychologisch probleem van individuele vrouwen, maar een reactie op een omgeving waarin je als vrouw structureel minder positieve feedback krijgt, strenger wordt beoordeeld en vaker te maken hebt met vage of subjectieve oordelen.’
De dubbele standaard in feedback en beoordeling
Wouters heeft daar genoeg voorbeelden van. ‘Als mannen twijfel tonen, zijn ze zorgvuldig, analytisch en doordacht. Als vrouwen hetzelfde doen, zijn ze onzeker en ontberen ze leiderschap. Komt een vrouw fel uit de hoek, dan is ze emotioneel en onprofessioneel. Mannen zijn bevlogen en duidelijk. Er zijn veel onbewuste vooroordelen. Iedereen – ook vrouwen – heeft vooroordelen over leiderschap, autoriteit en gender. Die werken door in sollicitaties, beoordelingen, dagelijkse interacties en media-aandacht.’
Je moet je vooral niet gaan gedragen als een man.
Ze noemt een krantenartikel over een vrouwelijke topbestuurder waarin niet haar strategische prestaties centraal staan, maar zinnen als: ‘De moeder van twee kinderen zat eerder in het bestuur van…’ ‘Mannelijke bestuurders worden zelden neergezet als vader van drie. Of neem talkshows: slechts 35 procent van de gasten is vrouw en ze worden zelden uitgenodigd vanwege hun deskundigheid.’
Ondertitelen: zo claim je autoriteit
De kunst is als vrouw te doorzien hoe systemen werken en daar strategisch mee om te gaan. ‘Je moet je vooral niet gaan gedragen als een man – dat tast je autoriteit aan. Wel moet je gaan ondertitelen: geef aan dat je vanuit een bepaalde functie of verantwoordelijkheid dit of dat vindt. Of geef betekenis aan je gedrag. Zeg in een vergadering bijvoorbeeld: “Ik ga nu bewust wat scherp zijn, omdat de risico’s groot zijn”.’
Belangrijk is ook vage feedback te pareren. ‘Ik sprak een vrouw die tijdens een sollicitatiegesprek de vraag kreeg: “Wat zijn je kwaliteiten?” Toen zij daar antwoord op gaf, kreeg ze de opmerking: “Je bent wel vol van jezelf”. Gelukkig gaf zij op zakelijke toon terug: “Wat bedoel je? Ik geef toch gewoon antwoord op je vraag?” Een perfecte manier om vage feedback te ontmantelen.’
Vijf adviezen om strategisch zichtbaar te zijn
- Positioneer jezelf actief
Als je jezelf niet positioneert, doen anderen het voor je. Voor communicatieprofessionals betekent dit expliciet maken vanuit welke expertise je spreekt. Jezelf ondertitelen helpt om te voorkomen dat je wordt weggezet als ‘gevoelig’ of ‘inhoudelijk ondersteunend’. Wouters: ‘Mijn lievelingszin: het is mijn rol/taak/verantwoordelijkheid om te wijzen op…’ - Wees strategisch zichtbaar
Niet harder praten, maar slimmer. ‘Kies momenten waarop je interventie impact heeft. Bedenk van tevoren wat je komt halen en brengen. Dat is ook belangrijk bij mediaoptredens.’ - Ontmantel vage feedback
Opmerkingen als ‘je mag wat steviger zijn’ of ‘denk je dat je de machtsspelletjes aankunt?’ zijn signalen van vooroordelen. Vraag naar objectieve criteria: wat bedoel je concreet of kun je me een voorbeeld geven? - Gebruik taal en framing bewust
Woorden als ‘twijfel’, ‘fel’, ‘emotioneel’ en ‘lastig’ worden anders toegepast op vrouwen. Door dit te herkennen kun je frames bijsturen. Bij ‘twijfel’ kun je bijvoorbeeld zeggen: ‘Ik mis nog informatie X. Ik benoem dit zodat we straks een beter besluit nemen.’ - Investeer in collectieve zichtbaarheid
‘Vrouwen moeten elkaar versterken. Dat kun je doen door ideeën van collega’s expliciet te benoemen, elkaar niet te laten wegvallen in overleg en samen normen te verschuiven.’
Boekinformatie: Staan en opvallen
Staan en opvallen – Hoe je als vrouw je plek verovert en toch jezelf blijft is sinds 3 maart verkrijgbaar
Bekijk het boek ‘De symmetrie van crisiscommunicatie’ bij Managementboek
—–
Dit artikel verscheen eerder in C – het communicatiemagazine van Nederland.
