Taal verandert sneller dan organisaties bijhouden. Woorden die ooit neutraal leken, kunnen nu uitsluiten, schuren of pijn doen. Hanan Challouki, expert inclusieve communicatie, legt uit hoe communicatieprofessionals daar een actieve rol in kunnen spelen.
Inclusief taalgebruik begint bij de meest basale vormen van contact, zoals de aanhef van een brief. Steeds meer organisaties vervangen ‘geachte heer en/of mevrouw’ door genderneutrale varianten als ‘beste stadsgenoot’ of ‘beste reiziger’.
Hanan Challouki juicht dat toe. ‘Taal verandert constant doordat de samenleving verandert. Vroeger gingen we ervan uit dat de man de post las, dus was de taal op mannen ingericht. Dat we nu vaker kiezen voor een vorm die iedereen insluit, versterkt de visie waarin een organisatie er wil zijn voor iedereen.’
Doen woorden er echt zo veel toe?
‘Absoluut, maar het is vooral belangrijk om naar het grote geheel te kijken. Woorden zijn krachtig, maar ze ontstaan in een context. Het gaat niet alleen om de letters op papier, maar ook om de zender, de ontvanger en de intentie. Woorden kunnen iemand een welkom gevoel geven of pijnlijke herinneringen oproepen.’
‘Taal is pas verbindend als je haar samen ontwikkelt’
‘Als bepaalde wereldleiders een speech geven met woorden die ons bekend voorkomen uit heel enge tijden, dan moeten we daar alert op zijn. Wij weten wat die woorden betekenen en mogen de impact van taal nooit onderschatten.’
Hoe voorkom je dat mensen bang worden om iets fout te zeggen?
‘In veel organisaties heerst angst om fouten te maken, wat kan leiden tot verkramping. Ik ben geen voorstander van strikte woordenlijsten en geloof niet in een cultuur waarin je geen fouten mag maken. Het idee dat we alles perfect moeten doen, is onrealistisch in een snel veranderende wereld. Het gaat er niet om dat je nooit een misstap begaat, maar om hoe je reageert als je daarop gewezen wordt. Sta je open voor het gesprek? Ik pleit voor een cultuurverandering. Sommige organisaties houden vast aan strikte regels uit angst voor klachten, maar taal moet verbindend werken. Geef medewerkers een kader en laat daarbinnen ruimte voor creativiteit en menselijkheid.’
Wat is de rol van de communicatieprofessional?
‘Je hebt lef nodig. Als adviseur moet je als een kameleon de context aanvoelen. In een mannenbolwerk voer je een ander gesprek dan in een meer gemengde omgeving. Het belangrijkste is een luisterend oor. Verbied niet zomaar woorden omdat de media hierover schrijven. Vraag liever aan collega’s op de werkvloer wat voor hen kwetsend of uitsluitend voelt. Taal is pas verbindend als je haar samen ontwikkelt. Door met collega’s na te denken over richtlijnen, ontstaat er dialoog. Dat proces vraagt geduld. En soms is de omgeving nog niet klaar voor verandering. Kijk naar het woord allochtoon. Dat was ooit de norm, maar is nu bijna verdwenen omdat we de stigmatiserende werking inzagen. Taal evolueert constant en wij evolueren mee.’
——
Over Hanan Challouki
Hanan Challouki is communicatiestrateeg en auteur van Inclusieve communicatie en Hoofddoek op het werk. Ze adviseert organisaties op het gebied van inclusieve communicatie.
——
Dit artikel maakt deel uit van de serie Taal van nu, die eerder in C – het communicatiemagazine van Nederland stond. Daarin bekijken we de veranderende rol van taal vanuit vijf domeinen: inclusiviteit, framing, begrijpelijkheid, emoji en Engels.
