Kijk mee in de wereld van opsporingscommunicatie!
Al meer dan veertig jaar jaagt het Landelijk Team Opsporingscommunicatie op gouden tips in de duisternis van onopgeloste misdrijven. Teamleider Daan Annegarn en adviseur Martin de Wit geven een unieke inkijk in hun werk.
Het was een onverwachte doorbraak in een vastgelopen zaak. Experts van het Landelijk Team Opsporingscommunicatie hadden een korrelig bewakingsfilmpje gedeeld van een woningoverval, waarvan ze niet verwachtten dat het iets zou opleveren. Maar toen herkende een vrouw haar moeder op de beelden. Ze nam contact op met de politie en die ene tip zette de zaak in beweging.
Het toont maar weer eens de kracht van opsporingscommunicatie, waarin burgers worden opgeroepen om tips te delen om een misdrijf op te lossen. Waar de politie het vroeger moest doen met een compositietekening in Opsporing Verzocht, zorgen beveiligingscamera’s, slimme deurbellen en sociale platforms voor een nieuwe dynamiek.
In het Landelijk Team Opsporingscommunicatie werken de experts op dit gebied. Vijftien mensen – met een mix van recherche-ervaring en communicatie-expertise – bedenken er landelijke en soms internationale opsporingscampagnes. ‘Het is onze missie om in de duisternis van onopgeloste misdrijven zoveel mogelijk gouden tips te laten schitteren’, vertelt teamleider Daan Annegarn.
Volgen jullie bij opsporingscampagnes een vaste communicatiestrategie?
‘We hebben handboeken en richtlijnen, over het gebruik van termen en de toonzetting bijvoorbeeld’, vertelt adviseur Martin de Wit. ‘Maar in ons vak is maatwerk belangrijk. Als we weten waar we moeten zoeken, heeft breed communiceren geen zin. En soms richten we ons op één specifieke getuige en passen we de communicatie daarop aan. Alles wat we doen, is in het belang van het onderzoek en de slachtoffers. We begeleiden slachtoffers en nabestaanden zorgvuldig, zodat zij zich veilig voelen als ze hun verhaal delen.’
Wat zijn de grootste ontwikkelingen in jullie vak?
Annegarn: ‘Vroeger waren we afhankelijk van televisie en compositietekeningen. Nu zijn er veel meer en veel betere camera’s. Daardoor staan misdrijven en daders steeds vaker haarscherp op beeld. Die beelden tonen we nog steeds via Opsporing verzocht op nationale televisie, maar ook via regionale media, op YouTube en andere social media.
In ons team zitten marketeers die opsporingsberichten gericht verspreiden en precies weten wat welke doelgroep aanspreekt. Op TikTok moet de boodschap bijvoorbeeld binnen drie seconden duidelijk zijn. Waar je vroeger als verdachte geluk kon hebben dat mensen een tv-uitzending hadden gemist, blijven beelden nu circuleren op social media en gaan ze vaak viraal. Daardoor worden verdachten in hun omgeving aangesproken en melden zich vaker zelf. We zijn succesvoller dan ooit.’
‘De beste tips komen van mensen dichtbij de dader’
Hoe groot is de impact van de slimme deurbel?
Annegarn: ‘In Nederland hebben we, naast gewone beveiligingscamera’s, naar schatting 1,3 miljoen slimme deurbellen. Omdat mensen willen bijdragen aan een veilige buurt, zijn ze vaak bereid hun beelden te delen. Als het moet, kan de politie beelden ook vorderen. Uiteraard proberen we altijd te voorkomen dat mensen negatieve gevolgen ondervinden van het delen van deurbelbeelden. We maken ze onherleidbaar naar een specifiek adres door bijvoorbeeld huisnummers weg te halen en houden rekening met privacy door kentekens te verwijderen. Ons doel is om met minimale inbreuk op de privacy een dader zo goed mogelijk in beeld te brengen.’
Hoe gaan jullie om met privacy, bijvoorbeeld als het gezicht van een verdachte wordt getoond?
Annegarn: ‘We kijken altijd of we het doel met andere middelen kunnen bereiken dan het delen van beelden. Het Openbaar Ministerie toetst en bepaalt wat we wel en niet kunnen doen, en rechters erkennen dat daders weten dat ze op beeld kunnen komen. Strafvermindering vanwege aangetaste privacy komt eigenlijk nooit voor, tenzij we fouten maken. Minderjarigen hebben extra rechten, en daarom gaan we terughoudend om met het tonen van herkenbare beelden van jongeren. Als er een vermoeden is dat een verdachte minderjarig is, tonen we het gezicht in eerste instantie vervaagd. Wanneer de zaak ernstig genoeg is, of vervaagde beelden geen effect hebben, kunnen we ervoor kiezen om gezichten onvervaagd te tonen.
Soms besluit het OM de naam en foto van een verdachte te publiceren. Dit gebeurt alleen wanneer de identiteit bekend is, maar de verblijfplaats onbekend. In zo’n geval informeren we soms de familie over ons voornemen, bijvoorbeeld wanneer iemand gezocht wordt in verband met een zedendelict. In één situatie leidde dit ertoe dat de betrokkene direct per vliegtuig uit een ver land terugkeerde naar Nederland om de publicatie van zijn foto te voorkomen.’
Hoe verloopt de samenwerking met mediapartijen?
De Wit: ‘De inhoud is altijd van ons en het Openbaar Ministerie. De vorm, zoals muziek en montage, is aan de mediapartij. We werken al meer dan veertig jaar samen met AVROTROS en tegenwoordig ook soms met influencers en bekende Nederlanders, bijvoorbeeld om jongeren te bereiken of bij cold cases. Voor een specifieke zaak hebben we Dionne Slagter gevraagd – die een goedlopende crimepodcast maakt en een populair YouTube-kanaal heeft – om mee te kijken en een video te maken. En bij de internationale Identify Me-campagne – die draait om identificatie van vrouwen die met geweld om het leven zijn gebracht – zetten bekende vrouwen uit diverse landen zich in voor onbekende slachtoffers. In Nederland doen onder andere actrice Carice van Houten en zangeres S10 mee.’
De verharding van criminaliteit is vaak in het nieuws. Zijn mensen bang om informatie te delen?
De Wit: ‘Dat speelt zeker, maar toch zien we dat de beste tips vaak komen van mensen die dichtbij de dader staan. Denk aan familie of vrienden. Medemenselijkheid is een belangrijke motivator: de meeste mensen willen leven in een veilige maatschappij. Als slachtoffers hun verhaal doen, zorgt dat nogal eens voor een moreel en emotioneel appèl op daders of mensen in hun omgeving. Bovendien bieden we de mogelijkheid om te tippen via Meld Misdaad Anoniem. Dat is een onafhankelijke organisatie die informatie doorgeeft aan de politie, zonder dat deze te herleiden is naar de tipgever. Toch kiest het merendeel ervoor om niet anoniem te blijven.’
Hoe zien jullie de toekomst van opsporingscommunicatie?
Annegarn: ‘We blijven ons aanpassen aan nieuwe kanalen en doelgroepen, zoals chatboxen in games. We verwachten dat we in de toekomst meer proactief campagnes voeren, bijvoorbeeld rond fenomenen als mensenhandel. Het doel blijft zo veel mogelijk relevante informatie boven tafel krijgen.
‘Haar tatoeage zorgde uiteindelijk voor identificatie’
Is er een zaak die jullie persoonlijk is bijgebleven?
De Wit: ‘Voor mij is dat identificatie van Rita Roberts, een Britse vrouw die dertig jaar vermist was. Ze kwam in de jaren 90 in Nederland terecht en werd later in Antwerpen dood aangetroffen, maar ze konden haar niet identificeren. Haar familie wist dertig jaar lang niet wat er met haar was gebeurd. Door onze campagne en het tonen van haar tatoeage werd ze uiteindelijk herkend en geïdentificeerd. Ik ben naar het Verenigd Koninkrijk gereisd om haar familie te ontmoeten. Het gaf veel voldoening om na al die jaren antwoorden te kunnen geven.’
Annegarn: ‘Ik herinner me een zaak van een jonge vrouw die was verkracht. De dader dreigde haar ouders iets aan te doen als ze niet meewerkte. De doorbraak kwam door een tip van de liefdespartner van de man. Hij werd veroordeeld en het slachtoffer ging later zelf bij de politie werken, geïnspireerd door de betekenis die het werk van ons team voor haar had gehad. Dat zijn de momenten die dit werk bijzonder maken. Uiteindelijk draait alles om samenwerking en vertrouwen. We kunnen het niet alleen: het is de kracht van de samenleving die ervoor zorgt dat we misdrijven oplossen. Elke tip, hoe klein ook, kan het verschil maken.’
——
Dit artikel verscheen eerder in C – het communicatiemagazine van Nederland
