Op 31 augustus 2015 had Angela Merkel als bondskanselier een vluchtelingencentrum bezocht, met na afloop een persconferentie waarop ze de krachtige woorden sprak: ‘wir schaffen das’. Ze zette Duitsland neer als een sterk land dat al veel problemen had weten op te lossen. De opvang van veel vluchtelingen kon Duitsland ook wel aan, zo betoogde zij. De iconische zin was niet opgenomen in vooraf opgestelde spreeknotities. Zij leek de zin spontaan uit te spreken. Het Wir schaffen das herhaalde zij in de maanden erna nog vele malen, het werd haar mantra.
En het bleef niet bij woorden. Een paar dagen later zette Merkel, samen met haar Oostenrijkse collega Werner Faymann, de grenzen open voor de vluchtelingen die vastzaten in Boedapest. Zij mochten doorreizen naar Duitsland waar ze met open armen ontvangen werden, het hoogtepunt van de Willkommenskultur.
Enerzijds passen de woorden bij Merkel. Opgegroeid in een sociaal-geëngageerd domineesgezin in Oost-Duitsland vindt zij het vanzelfsprekend dat de sterkere de zwakkere de helpende hand biedt. Anderzijds is deze actie toch ook on-Merkelliaans geweest. Zij heeft nog wel eens de neiging gehad moeilijke besluiten voor zich uit te schuiven, even niets te doen, in de hoop dat het probleem zich vanzelf oplost. “Merkeln”, heet dat in Duitsland. Maar hier heeft zij niet gemerkeld. Integendeel, snel en zonder veel overleg heeft zij het wir schaffen das beleid ingezet waarbij ze zelfs aan Europees beleid voorbijging. Zij negeerde hiermee de Dublin regels.
Haar woorden riepen sympathie en weerstand op. Van links en rechts kreeg zij bijval. Oppositiepartij die Linke en coalitiepartner SPD stonden achter haar. En ook het rechts-conservatieve dagblad Bild, dat een grote wir helfen-actie startte, zat op haar lijn. Maar er was ook weerstand. De rechts-radicale AfD trok tegen haar van leer. En ook de minister-president van Beieren, Horst Seehofer van haar zusterpartij CSU, stak zijn afkeer van haar beleid niet onder stoelen en banken. De weerstand nam zo toe dat Duitsland snel, in september, toch weer grenscontroles invoerde. De gastvrijheid had haar grenzen bereikt. Maar wir schaffen das werd een evergreen.
Hoe ging het verder? In het voorjaar van 2016 besloot een aantal Balkanstaten hun grenzen voor vluchtelingen te sluiten waarmee de Balkanroute afgesloten was en de vluchtelingenstroom niet meer in de buurt kon komen van West-Europa en dus van Duitsland. Nadat in maart 2016 de vluchtelingendeal tussen de EU en Turkije was afgesloten, droogde de stroom richting Europa zelfs helemaal op en was de druk op Duitsland sterk gereduceerd. En de rest is geschiedenis.
