We hebben vaak waardering voor politici of directeuren die naar iedereen luisteren. Of eerst sonderen wat het gevoel is over nieuw beleid voordat zij een beslissing nemen. Dat klinkt warm, humaan en vriendelijk. Vriendelijkheid lijkt dan synoniem aan zachtaardigheid, maar zachtaardigheid zonder grenzen is geen vriendelijkheid. Eerder onverschilligheid. Het kan daardoor gaan knarsen. We polderen en praten in Nederland het nodige af en parkeren beslissingen tot er draagvlak voor is. Hierdoor is een file ontstaan van besluiten die nog genomen moeten worden. Besluiten die niemand mag nemen of durft te nemen. En een opeenstapeling van problemen die de laatste jaren alleen maar groter is geworden.
‘Zonder duidelijke grenzen verandert vriendelijkheid in onverschilligheid’
Besturen vraagt om keuzes die ergens pijn doen. En om lef om die pijn te benoemen. We hoeven niet hardvochtig te worden, wellicht wel meer ‘hardaardig’: stevig qua normen en regels en vriendelijk en duidelijk qua toon waarop de boodschap wordt verteld. ‘Nee’ is daarbij geen gebrek aan empathie, maar zorgt dat burgers weten waar ze aan toe zijn. Want pas als de lijnen op het veld scherp zijn, kan het spel vrij en speels worden gespeeld.
Het misverstand is dat duidelijkheid hard zou zijn en daarmee onmenselijk. Het tegendeel is waar. Onduidelijkheid dwingt mensen te raden naar verwachtingen, regels en consequenties. Onduidelijkheid zorgt ervoor dat degenen met de minste tijd, energie of mondigheid niet weten waar ze aan toe zijn. Duidelijkheid is democratisch: iedereen krijgt dezelfde regels te horen en weet waar de grens ligt.
Betekent dit dat we de knuppel in het hoenderhok moeten gooien? Nee. Hardaardigheid is geen drift, maar discipline. Het is op een kalme manier zeggen: ‘Dit is de afspraak, zo gaan we hier met elkaar om. Daaraan moet je je houden.’ Zachtaardigheid werkt uitstekend tussen mensen die elkaar vertrouwen en een gedeelde taal spreken. Dan is het olie in een goedlopende motor. Maar olie repareert geen kapotte onderdelen. Als het schuurt op het niveau van waarden, identiteit of schaarste, dan is het de taak van bestuurders en samenleving om aan te geven waar we voor staan en wat we doen om te bereiken wat we willen bereiken.
We zijn in Nederland meesters in nuance. Maar als alles grijs is, verdwijnt de horizon. Soms moet zwart gewoon zwart heten en wit wit, zodat de tinten daartussen betekenis krijgen.
——
Dit artikel verscheen eerder in C – het communicatiemagazine van Nederland
